คลอรีนในน้ำประปา อันตรายแค่ไหน? ต้องกรองออกไหม?

หลายคนเปิดก๊อกน้ำแล้วได้กลิ่นฉุนคล้ายสระว่ายน้ำ บางครั้งดื่มแล้วรู้สึกว่ามีรสชาติแปลกๆ ไม่เหมือนน้ำแร่หรือน้ำกรอง ทั้งหมดนั้นคือกลิ่นและรสของ คลอรีน ที่การประปาใช้ฆ่าเชื้อโรคในน้ำประปา

คำถามที่ตามมาคือ “คลอรีนในน้ำประปาอันตรายแค่ไหน? ต้องรีบกรองออกไหม หรือดื่มได้เลยไม่มีปัญหา?” บทความนี้จะตอบคำถามนี้ด้วยข้อมูลที่อ้างอิงได้จริง ไม่ใช่แค่ความกลัวที่ไม่มีมูล และไม่ใช่การลดความสำคัญของปัญหาจริงที่มีอยู่

สำหรับข้อมูลสารปนเปื้อนอื่นๆ ในน้ำประปา อ่านเพิ่มเติมได้ที่ สารก่อมะเร็ง THMs ในน้ำประปา

คลอรีนในน้ำประปาคืออะไร ทำไมต้องใส่?

คลอรีนที่ใช้ในน้ำประปาอยู่ในรูปของ Chlorine Gas (Cl₂) หรือ Sodium Hypochlorite (NaOCl) ที่เราคุ้นเคยกันในชื่อ “น้ำยาคลอรีน” เมื่อละลายในน้ำจะให้ Hypochlorous Acid (HOCl) ซึ่งเป็นตัวที่ฆ่าเชื้อโรคได้จริง

เหตุผลที่ต้องใส่คลอรีนในน้ำประปามีสองข้อหลัก ข้อแรกคือฆ่าเชื้อโรคในน้ำดิบก่อนส่ง และข้อสองซึ่งสำคัญไม่แพ้กันคือ รักษาฤทธิ์ฆ่าเชื้อตลอดเส้นทางท่อ จากโรงผลิตน้ำประปาถึงบ้านคุณ ระยะทางอาจยาวหลายสิบกิโลเมตร ใช้เวลาหลายชั่วโมงกว่าน้ำจะมาถึง ถ้าไม่มีคลอรีนคงเหลืออยู่ในน้ำ เชื้อโรคอาจเจริญเติบโตในท่อระหว่างทางได้

นี่คือเหตุผลที่การประปาทั่วโลกยังคงใช้คลอรีนมากว่า 100 ปีแล้ว เพราะยังไม่มีวิธีที่ถูกกว่า ปลอดภัยกว่า และมีประสิทธิภาพเทียบเท่าในการฆ่าเชื้อระหว่างขนส่ง

ระดับคลอรีนในน้ำประปาไทยเปรียบเทียบกับมาตรฐานสากล

มาตรฐาน / หน่วยงาน	ค่าสูงสุดที่อนุญาต	หน่วย
WHO (องค์การอนามัยโลก)	5	มิลลิกรัม/ลิตร
US EPA	4	มิลลิกรัม/ลิตร
กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข ไทย	5	มิลลิกรัม/ลิตร
การประปานครหลวง (MWA) ที่จ่ายออก	0.2–1.0	มิลลิกรัม/ลิตร
การประปาภูมิภาค (PWA) ที่จ่ายออก	0.2–0.5	มิลลิกรัม/ลิตร

ตัวเลขชัดเจนครับ น้ำประปาไทยมีคลอรีนต่ำกว่ามาตรฐาน WHO และ US EPA อย่างมาก MWA ควบคุมระดับคลอรีนที่ 0.2–1.0 มก./ล. ซึ่งต่ำกว่าค่าสูงสุดที่ WHO กำหนดถึง 5 เท่า

คลอรีนในระดับนี้อันตรายโดยตรงไหม?

คำตอบตรงๆ คือ คลอรีนในระดับ 0.2–1.0 มก./ล. ไม่ก่อให้เกิดอันตรายเฉียบพลันต่อสุขภาพ ไม่ว่าจะดื่ม อาบน้ำ หรือสัมผัสกับร่างกาย ระดับนี้ต่ำกว่าที่จะทำให้เซลล์ร่างกายเสียหายโดยตรง

อย่างไรก็ตาม มีสองประเด็นที่น่ากังวลและอ้างอิงได้จากงานวิจัยจริง

ประเด็นที่ 1: กลิ่นและรสชาติที่ไม่พึงประสงค์

คลอรีนมีกลิ่นที่รับรู้ได้แม้ในความเข้มข้นต่ำมาก จมูกของมนุษย์สามารถรับกลิ่นคลอรีนได้ตั้งแต่ระดับ 0.08 มก./ล. ซึ่งต่ำกว่าระดับที่ใช้ในน้ำประปามาก ทำให้น้ำประปากรุงเทพฯ โดยเฉพาะในช่วงหน้าร้อนที่ MWA ต้องเพิ่มคลอรีนเพื่อควบคุมสาหร่ายและแบคทีเรียในแหล่งน้ำ มีกลิ่นฉุนจนหลายคนไม่อยากดื่มน้ำประปาโดยตรง

ประเด็นที่ 2: สาร THMs (Trihalomethanes) ที่เกิดขึ้นตามมา

นี่คือประเด็นที่น่ากังวลจริงๆ เมื่อคลอรีนทำปฏิกิริยากับ สารอินทรีย์ที่ละลายอยู่ในน้ำ เช่น ใบไม้ที่เน่าสลาย ฮิวมิค แอซิด สาหร่าย หรืออินทรียสารจากแหล่งน้ำ จะเกิดสารประกอบกลุ่มที่เรียกว่า Disinfection By-Products (DBPs) ซึ่งที่พบมากที่สุดคือกลุ่ม THMs (Trihalomethanes)

THMs ประกอบด้วยสารหลายชนิด ได้แก่

• Chloroform (CHCl₃) — พบมากที่สุด IARC จัดเป็นสารที่อาจก่อมะเร็งในมนุษย์ กลุ่ม 2B
• Bromodichloromethane — IARC จัดเป็นกลุ่ม 2A (น่าจะก่อมะเร็ง)
• Dibromochloromethane — IARC จัดเป็นกลุ่ม 3
• Bromoform — IARC จัดเป็นกลุ่ม 3

งานวิจัยหลายชิ้นพบความสัมพันธ์ระหว่างการบริโภคน้ำที่มี THMs สูงเป็นระยะเวลานานกับความเสี่ยงมะเร็งกระเพาะปัสสาวะที่สูงขึ้นเล็กน้อย โดยเฉพาะในคนที่ดื่มน้ำประปาโดยตรงทุกวันเป็นเวลาหลายสิบปี

ระดับ THMs ในน้ำประปาไทยน่ากังวลไหม?

การประปานครหลวงตรวจสอบระดับ THMs ในน้ำประปากรุงเทพฯ อย่างสม่ำเสมอ และควบคุมให้อยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน WHO ที่กำหนดไว้ไม่เกิน 300 ไมโครกรัม/ลิตร (μg/L) สำหรับ THMs รวม

ผลการตรวจสอบส่วนใหญ่ของ MWA พบว่า THMs รวมอยู่ในระดับ 20–80 μg/L ซึ่งต่ำกว่ามาตรฐาน WHO อย่างมีนัยสำคัญ อย่างไรก็ตาม ความเสี่ยงยังขึ้นอยู่กับระยะเวลาการสัมผัส ถ้าดื่มน้ำประปาโดยตรงทุกวันเป็น 10–20 ปี การสะสมของ THMs อาจมีผลสะสมในร่างกาย

กลิ่นคลอรีนกับ THMs เกี่ยวข้องกันไหม?

คำถามนี้สำคัญมากและหลายคนเข้าใจผิด กลิ่นคลอรีนไม่ได้บ่งบอกว่ามี THMs สูง และในทางกลับกัน น้ำที่ไม่มีกลิ่นคลอรีนก็ไม่ได้แปลว่าไม่มี THMs

คลอรีนที่ยังอยู่ในน้ำเป็นตัวสร้างกลิ่น ส่วน THMs เกิดขึ้นจากปฏิกิริยาของคลอรีนกับสารอินทรีย์ก่อนน้ำออกจากโรงผลิต น้ำที่ถูกเก็บในถังน้ำบนดาดฟ้านานๆ อาจมีคลอรีนลดลง (ระเหยออก) แต่ THMs ที่เกิดขึ้นแล้วก่อนหน้านั้นยังคงอยู่

5 วิธีลดคลอรีนและ THMs จากน้ำดื่ม

วิธีที่ 1: ตั้งน้ำทิ้งไว้ในภาชนะปากกว้าง

คลอรีนเป็นก๊าซที่ระเหยได้ การรองน้ำประปาใส่โถหรือแก้วแล้วทิ้งไว้ในที่อากาศถ่ายเทดีจะทำให้คลอรีนระเหยออกไปใน 30 นาทีถึง 2 ชั่วโมง แต่วิธีนี้กำจัดได้เฉพาะคลอรีน THMs ที่ละลายอยู่แล้วจะยังคงอยู่ในน้ำ

ข้อดี: ฟรี ไม่ต้องลงทุนอะไร
ข้อเสีย: ช้า ไม่กำจัด THMs และต้องวางแผนล่วงหน้า

วิธีที่ 2: ต้มน้ำ

ความร้อนสลายคลอรีนได้เร็วมาก และ THMs บางชนิดก็ระเหยออกได้ที่อุณหภูมิสูง โดยเฉพาะ Chloroform ที่มีจุดเดือดต่ำ อย่างไรก็ตาม THMs บางชนิด เช่น Bromoform มีจุดเดือดสูงกว่าและอาจไม่ระเหยออกหมดเมื่อต้มน้ำที่อุณหภูมิปกติ

ข้อดี: ใช้อุปกรณ์ที่มีอยู่แล้ว กำจัดเชื้อโรคได้ด้วย
ข้อเสีย: สิ้นเปลืองพลังงาน ไม่กำจัด THMs ได้ครบ ไม่กรองตะกอนหรือโลหะหนัก

วิธีที่ 3: ใช้ Carbon Block Filter — ดีที่สุดสำหรับคลอรีนและ THMs

Activated Carbon Block คือวิธีที่มีประสิทธิภาพสูงสุดในการกรองทั้งคลอรีนและ THMs ออกจากน้ำดื่ม หลักการทำงานคือ Carbon ที่มีพื้นที่ผิวขนาดมหาศาล (1 กรัมของ Activated Carbon มีพื้นที่ผิวมากกว่า 1,000 ตารางเมตร) ดูดซับโมเลกุลคลอรีนและ THMs เข้าไว้ ทำให้น้ำที่ผ่านออกมาไม่มีคลอรีนและ THMs

ทุกระบบกรองน้ำที่ดีตั้งแต่ Carbon Block ธรรมดาไปจนถึง RO หรือ Alkaline Ionizer ล้วนมีไส้กรอง Carbon เป็นส่วนประกอบหลักเสมอ สำหรับ B Health NEX PLUS และ NEXUS X-BLUE มีไส้กรอง Carbon Pre-filter ที่กรองคลอรีนออกก่อนที่น้ำจะเข้าแผ่นเพลท Ionizer ทำให้ทั้งปกป้องแผ่นเพลทและให้น้ำด่างที่ปราศจากคลอรีน

ข้อดี: กรองทั้งคลอรีนและ THMs ได้พร้อมกัน ราคาถูก ดูแลง่าย
ข้อเสีย: ต้องเปลี่ยนไส้กรองทุก 6–12 เดือน Carbon ที่อิ่มตัวแล้วจะหยุดกรอง

วิธีที่ 4: ระบบ RO

RO กรองทั้งคลอรีนและ THMs ได้อย่างมีประสิทธิภาพสูงมาก แต่มีข้อสำคัญที่ต้องรู้คือ คลอรีนทำลายเมมเบรน RO ดังนั้นระบบ RO ทุกระบบต้องมีไส้กรอง Carbon อยู่ก่อนเมมเบรน RO เสมอ เพื่อกรองคลอรีนออกก่อนที่น้ำจะสัมผัสกับเมมเบรน

ข้อดี: กรองได้ครอบคลุมมากที่สุด รวมถึงโลหะหนักและสารปนเปื้อนอื่นๆ ด้วย
ข้อเสีย: ราคาสูงกว่า ใช้ไฟ มีน้ำทิ้ง

วิธีที่ 5: ใช้วิตามิน C เป็น Neutralizer

Ascorbic Acid (วิตามิน C) ทำปฏิกิริยากับคลอรีนและทำให้คลอรีนหมดฤทธิ์ทันที บางคนใช้วิธีหยดวิตามิน C เหลวลงในน้ำอาบหรือน้ำดื่ม วิธีนี้กำจัดคลอรีนได้เร็วแต่ ไม่กำจัด THMs เพราะ THMs ไม่ทำปฏิกิริยากับวิตามิน C

เปรียบเทียบประสิทธิภาพแต่ละวิธีในตารางเดียว

วิธี	กำจัดคลอรีน	กำจัด THMs	กำจัดเชื้อโรค	กำจัดโลหะหนัก	ราคา
ตั้งน้ำทิ้งไว้	✅ ดี	❌ ไม่ได้	❌ ไม่ได้	❌ ไม่ได้	ฟรี
ต้มน้ำ	✅ ดีมาก	⚠️ บางส่วน	✅ ดีมาก	❌ ไม่ได้	ค่าไฟ
Carbon Block	✅ ดีมาก	✅ ดีมาก	⚠️ บางส่วน	⚠️ บางชนิด	ต่ำ
UF	❌ ไม่ได้	❌ ไม่ได้	✅ ดีมาก	❌ ไม่ได้	กลาง
RO	✅ ดีมาก	✅ ดีมาก	✅ ดีมาก	✅ ดีมาก	สูง
Alkaline Ionizer (B Health)	✅ ดีมาก (Carbon Pre-filter)	✅ ดีมาก	✅ ดีพอสมควร	⚠️ บางส่วน	สูง
วิตามิน C	✅ ดีมาก	❌ ไม่ได้	❌ ไม่ได้	❌ ไม่ได้	ต่ำ

คลอรีนกับผิวหนังและเส้นผม: ความจริงที่ต้องรู้

นอกจากน้ำดื่มแล้ว หลายคนกังวลเรื่องคลอรีนในน้ำอาบด้วย โดยเฉพาะคนที่ผิวบอบบางหรือผมเสียง่าย

ผิวหนัง

คลอรีนในน้ำประปาระดับปกติ (0.2–1.0 มก./ล.) ไม่ทำให้ผิวหนังเสียหายโดยตรงในระยะสั้น แต่สำหรับคนที่มีผิวแห้งหรือเป็นโรคผิวหนังเช่น Eczema อาจรู้สึกว่าผิวยิ่งแห้งขึ้นหลังอาบน้ำประปา เพราะคลอรีนสลายชั้น Lipid บนผิวที่ปกป้องความชุ่มชื้นได้เล็กน้อย

เส้นผม

คลอรีนทำให้โปรตีนในเส้นผมบางส่วนเสียสภาพได้ โดยเฉพาะผมที่ผ่านการฟอกสีหรือทำเคมีมาแล้ว อาจรู้สึกว่าผมแห้งและเสียมากขึ้นเมื่อสระผมด้วยน้ำประปาที่มีคลอรีนสูง

แนวทางแก้ไข

ถ้ากังวลเรื่องคลอรีนในน้ำอาบ สามารถติดตั้ง Shower Head Filter ที่มีไส้กรอง Carbon หรือ Vitamin C ราคา 300–800 บาท ซึ่งช่วยลดคลอรีนก่อนน้ำออกจากฝักบัวได้อย่างมีนัยสำคัญ

ช่วงเวลาที่น้ำประปามีคลอรีนสูงที่สุด

ค่าคลอรีนในน้ำประปาไม่ได้คงที่ตลอดปี มีช่วงที่สูงกว่าปกติซึ่งควรรู้ไว้

• หน้าร้อน (มีนาคม–พฤษภาคม) — MWA และ PWA เพิ่มคลอรีนเพื่อควบคุมสาหร่ายและแบคทีเรียที่เพิ่มขึ้นในแหล่งน้ำ น้ำช่วงนี้มักมีกลิ่นฉุนกว่าปกติ
• หลังน้ำท่วม — หลังเกิดน้ำท่วมใหญ่ การประปามักเพิ่มคลอรีนชั่วคราวเพื่อป้องกันการปนเปื้อนของเชื้อโรคจากน้ำท่วม
• ช่วงที่แหล่งน้ำดิบมีคุณภาพต่ำ — เช่น มีสาหร่ายบลูม หรือมีการปนเปื้อนในแม่น้ำ การประปาจะเพิ่มคลอรีนเพื่อรับมือ

ช่วงเวลาเหล่านี้เป็นช่วงที่การใช้เครื่องกรองน้ำที่มี Carbon Block มีความสำคัญมากขึ้นเพื่อลดทั้งกลิ่นและปริมาณ THMs ที่อาจสูงขึ้นตามระดับคลอรีน

ถ้ากรองน้ำแล้วยังมีกลิ่น แปลว่าอะไร?

ถ้าคุณมีเครื่องกรองน้ำที่มี Carbon Block อยู่แล้วแต่น้ำที่ออกมายังมีกลิ่นคลอรีน มีสาเหตุที่เป็นไปได้ดังนี้

1. ไส้กรอง Carbon อิ่มตัวแล้ว — เมื่อ Carbon ดูดซับสารต่างๆ จนเต็มความจุ จะหยุดทำงาน ต้องเปลี่ยนไส้กรองใหม่
2. ระดับคลอรีนในน้ำสูงกว่าปกติ — ช่วงหน้าร้อนหรือหลังน้ำท่วม ระดับคลอรีนอาจสูงจนเกินความสามารถของไส้กรองที่เริ่มเสื่อม
3. ปริมาณการใช้น้ำสูงกว่าที่ไส้กรองรองรับ — ถ้าใช้น้ำมากกว่าที่ระบุในสเปคไส้กรอง Carbon จะอิ่มตัวเร็วกว่ากำหนด
4. ติดตั้งผิดวิธี — น้ำบางส่วนอาจลัดวงจรไม่ผ่านไส้กรอง ตรวจสอบการติดตั้งให้แน่น

คำถามที่พบบ่อย

Q: น้ำประปากรุงเทพฯ ดื่มตรงได้ไหม?

A: น้ำประปา MWA ผ่านมาตรฐาน WHO ในแง่ระดับคลอรีนและ THMs ในน้ำที่ผลิตออกมา แต่ระหว่างผ่านท่อประปาที่อาจเก่าและมีสนิม คุณภาพอาจลดลง การใช้ Carbon Block หรือ RO เพิ่มเติมให้ความปลอดภัยมากขึ้น โดยเฉพาะถ้าบ้านอยู่ห่างจากโรงผลิตมากหรือท่อประปาในบ้านเก่า

Q: THMs อยู่ในน้ำประปาไทยมากไหม?

A: MWA ควบคุม THMs รวมให้ต่ำกว่า 300 μg/L ตามมาตรฐาน WHO และจากการตรวจสอบทั่วไปพบว่าอยู่ในระดับ 20–80 μg/L ซึ่งต่ำกว่ามาตรฐานมาก แต่สำหรับคนที่ดื่มน้ำประปาโดยตรงทุกวันเป็นเวลาหลายสิบปี การกรอง THMs ออกด้วย Carbon Block ถือเป็นมาตรการที่สมเหตุสมผล

Q: เครื่องกรองน้ำ B Health กรองคลอรีนออกได้จริงไหม?

A: ได้ครับ B Health NEX PLUS และ NEXUS X-BLUE มีไส้กรอง Carbon Pre-filter ที่กรองคลอรีนออกก่อนที่น้ำจะเข้าแผ่นเพลท Ionizer เพราะคลอรีนทำลายแผ่นเพลทได้ถ้าปล่อยผ่านเข้าไปโดยตรง ทำให้น้ำด่างที่ได้จากเครื่อง B Health ไม่มีทั้งคลอรีนและ THMs และยังมีคุณสมบัติต้านอนุมูลอิสระเพิ่มเติมด้วย ดูสินค้า B Health

Q: น้ำต้มสุกปลอดภัยกว่าน้ำกรองไหม?

A: ไม่เสมอไปครับ น้ำต้มฆ่าเชื้อโรคได้ดี และสลายคลอรีนได้ แต่ไม่กรองตะกอน โลหะหนัก สนิม และ THMs บางชนิดออก ในขณะที่น้ำกรองด้วย Carbon + RO ให้ความปลอดภัยครอบคลุมกว่าในแง่ของสารปนเปื้อนหลายประเภท

Q: ไส้กรอง Carbon ต้องเปลี่ยนบ่อยแค่ไหนถึงจะกรองคลอรีนได้อยู่?

A: ไส้กรอง Carbon Block มาตรฐานมักมีอายุ 6–12 เดือน หรือตามปริมาณน้ำที่กำหนดในคู่มือ ถ้าใช้เกินกำหนดหรือน้ำในพื้นที่มีคลอรีนสูงกว่าปกติ ควรเปลี่ยนเร็วกว่านั้น ดูวิธีเปลี่ยนได้ที่ วิธีเปลี่ยนไส้กรองน้ำ 5 ขั้นตอน

สรุป

คลอรีนในน้ำประปาไทยระดับปกติ 0.2–1.0 มก./ล. ไม่เป็นอันตรายโดยตรงต่อสุขภาพ แต่มีสองเรื่องที่ควรระวัง คือ กลิ่นและรสชาติ ที่ทำให้น้ำไม่น่าดื่ม และ สาร THMs ที่เกิดจากคลอรีนทำปฏิกิริยากับสารอินทรีย์ ซึ่งงานวิจัยพบว่าอาจเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งในระยะยาวถ้าได้รับต่อเนื่องเป็นเวลานานหลายสิบปี

วิธีที่ดีที่สุดในการจัดการทั้งสองปัญหาพร้อมกันคือ Carbon Block Filter ซึ่งอยู่ในเครื่องกรองน้ำทุกประเภทตั้งแต่ราคาประหยัดจนถึง Alkaline Ionizer อย่าง B Health NEX PLUS

อยากได้น้ำที่ปราศจากทั้งคลอรีนและ THMs พร้อมคุณประโยชน์ของน้ำด่างในเครื่องเดียว? ดูสินค้า B Health หรือติดต่อทีมงานเพื่อรับคำแนะนำฟรีได้เลยครับ